Overslaan en naar de inhoud gaan

E-health: van waardevolle aanvulling naar nieuwe norm

Categorie:
Innovatie & Verduurzaming

Datum:
11 april 2019

E-health - de verzamelnaam voor digitale hulpmiddelen voor zorg op afstand – verandert langzaamaan ons zorglandschap. Dat brengt veel voordelen met zich mee voor patiënten en leidt tot kostenbesparing. De echte doorbraak is de komende jaren te verwachten, en dan in het bijzonder in de geestelijke gezondheidszorg.

Als een van de eerste zorginstellingen in Nederland deed het Hartcentrum van Isala, een groot ziekenhuis in Zwolle, eind jaren negentig proeven met zorg op afstand. Bij hartpatiënten werden belangrijke waarden, zoals zuurstofgehalte, CO2 en bloeddruk, thuis gemeten en vanuit het ziekenhuis gemonitord.

Nu, ruim twee decennia later, mogen steeds meer mensen na een ziekenhuisopname of diagnose thuis herstellen of werken aan een betere conditie. De meetapparaatjes die ze meekrijgen, staan in contact met het ziekenhuis en geven hun data door aan het verplegend personeel ter plekke. Volgens Myrah Wouters, programmaleider van de eHealth Monitor (een jaarlijks terugkerend onderzoek waarin de beschikbaarheid en het gebruik van e-health in Nederland in kaart worden gebracht) is het echter onvermijdelijk dat e-health in de komende jaren veel breder wordt ingezet.

Wouters wijst erop dat er meerdere ontwikkelingen zijn die ervoor zorgen dat de gezondheidszorg anders moet worden georganiseerd. Zo stijgen de zorgvraag en de zorgkosten door de toenemende vergrijzing. Tegelijkertijd dreigt een tekort van 100- tot 125-duizend medewerkers in de zorg in 2022. De totale zorgkosten, die nu al hoog zijn, zullen in de komende jaren verder stijgen. Om deze vraagstukken het hoofd te kunnen bieden wordt nieuw beleid ontwikkeld, bijvoorbeeld op het gebied van meer persoonsgerichte zorg, uitkomstgerichte zorg en zelfmanagementondersteuning. Ook de toepassing van e-health wordt gezien als onderdeel van de oplossing, aldus Wouters.

Toekomstmodel
Waar die ontwikkeling goed te zien is, is in de geestelijke gezondheidszorg (ggz). In die sector wordt namelijk volop geëxperimenteerd met behandelingen van depressieve klachten en/of angststoornissen op afstand. Zo opende Mentaal Beter, een curatieve geestelijke gezondheidszorg (ggz) aanbieder met meer dan zestig locaties door heel Nederland, eind vorig jaar een online ggz-praktijk onder de naam De Digitale Praktijk.

Volgens psycholoog Marsha Baboelal is De Digitale Praktijk de uitkomst van een “continue zoektocht naar effectievere en innovatieve behandelmogelijkheden” die Mentaal Beter kenmerkt. Ze zegt: “Er wordt inmiddels op veel plekken binnen de ggz ingezet op deze manier van werken, maar meestal zie je toch blended care-oplossingen, dus deels online en deels face-to-face. De Digitale Praktijk is een volgende stap: wij zien onze cliënten alleen via het beeldscherm.”

De Digitale Praktijk heeft inmiddels meerdere tientallen online behandeltrajecten lopen en de ervaringen zijn zonder meer positief, aldus Baboelal. “Natuurlijk is het even wennen in het begin, zowel voor de cliënt als voor de behandelaar. We zijn zó gewend een psycholoog op te zoeken in een spreekkamer, terwijl dat eigenlijk helemaal niet hoeft. De mensen die ik nu behandel zijn heel blij dat ze zonder reistijd en wachttijd, vanuit hun eigen vertrouwde huis, een normaal ggz-behandeltraject kunnen doorlopen. Voor ons is de winst dat het veel gemakkelijker praten is met iemand die in zijn eigen veilige omgeving zit.”

Baboelal ziet De Digitale Praktijk als het toekomstmodel in de ggz. Ze zegt: “Ik werk al sinds 2010 in de ggz en elk jaar lopen de wachtlijsten verder op. De ggz is ook dusdanig groot en log dat inefficiency bijna onvermijdelijk is, ook al doet iedereen erg z’n best om het zo goed mogelijk te doen. We maken nog onvoldoende gebruik van de mogelijkheden die nieuwe technologie biedt.”

Nieuwe toepassingen
Naast e-health en mobile first zijn ook serious gaming en virtual reality in opkomst in behandeltrajecten, zegt Martin de Heer, bestuurder bij Mentaal Beter. Al die nieuwe verschillende applicaties van verschillende IT-leveranciers zorgen ook voor problemen. De Heer: “De acceptatie van e-health bij behandelaars neemt steeds verder toe. Alleen gebruiken behandelaars vaak nog modules die al vijf of tien jaar oud zijn – en dat is voor IT-begrippen enorm oud. Daar sluit je niet zomaar allerlei nieuwe toepassingen op aan.”

Om dat probleem te tackelen ontwikkelde Mentaal Beter de afgelopen periode een nieuwe connectiviteits-tool, genaamd Koppeltaal. “Koppeltaal is een standaard waarmee ggz- en verslavingszorgaanbieders hun informatiesystemen, serious games, apps en andere toepassingen met elkaar kunnen integreren. Koppeltaal stelt ggz-instellingen in staat cliënten toegang te geven tot e-health-modules van verschillende IT-leveranciers”, aldus De Heer.

Volgens de ggz-bestuurder is Nederland toonaangevend in het denken over Value Based Healthcare, maar lopen we achter in de realisatie van de systemen. “Ggz-instellingen hebben diverse IT-platforms en deze werken met verschillende talen. Ben je klant bij één IT-leverancier, dan kun je niets meer met e-health-oplossingen van andere leveranciers. Ook voor EPD (elektronisch patiëntendossier – red.) en ROM (Routine Outcome Monitoring – red.) zijn steeds aparte koppelingen vereist, en deze vragen om grote investeringen en inspanningen van ggz-instellingen. Met Koppeltaal kunnen we al de informatiestromen integreren in de werkomgeving van de zorgverlener. Zo heeft deze in één omgeving direct een volledig beeld. Dat is van groot belang in de behandeling van onze cliënten.”

Enorme potentie
Hoewel initiatieven als Koppeltaal er effectief toe bijdragen dat e-health-toepassingen breder kunnen worden uitgerold, blijft toch de grote vraag wanneer het ‘tipping point’ voor e-health wordt bereikt. Want echte, grootschalige doorbraak van zorg op afstand wordt in zeer beperkte mate bepaald door technische (on)mogelijkheden, schrijven Lies van Gennip, directeur/bestuurder van Nictiz en Roland Friele, adjunct-directeur van Nivel in hun voorwoord van de eHealth Monitor 2018. “Factoren die bijdragen aan de voortgang in de ontwikkeling en de toepassing van e-health moeten meer worden gezocht in een gevoel van urgentie, het zien van de meerwaarde van e-health en de mogelijkheid én bereidwilligheid om processen te kunnen veranderen. Deze aspecten bepalen – los van elkaar en in interactie – de snelheid van de ontwikkeling en toepassing van e-health”, aldus de twee bestuurders.

Peter de Lange, managing director van digitalAngel, een nieuw digitaal medical device-platform van zorgdienstverlener Medux, is het daarmee eens. Volgens hem is de zorgsector nog te behoudend als het gaat om het omarmen van nieuwe technologische ontwikkelingen. “De zorg is een nogal conservatieve sector waar nieuwe bedrijven met een slim idee maar lastig voet tussen de deur krijgen. Een digitale vernieuwing wordt pas in gebruik genomen als die een duidelijke meerwaarde heeft”, aldus De Lange.

In het onderwijs aan de artsen in spe is eveneens nog ruimte voor verbetering, stelt Martine Breteler. Zij is werkzaam bij het bedrijf FocusCura, doet promotieonderzoek bij het UMC Utrecht naar telemonitoring en denkt met andere jonge artsen en zorgprofessionals in de werkgroep Zorg 2025 na over de toekomst van de zorg. Volgens Breteler is in de artsenopleiding nog onvoldoende aandacht voor e-health en krijgen artsen in opleiding bijna geen tools mee voor innovatie. Dat maakt dat ze – eenmaal actief in de (drukke) praktijk – weinig oog hebben voor het inzetten van een e-health-toepassing.

Tegelijkertijd benadrukt eHealth Monitor welke enorme potentie e-health in zich draagt. Niet alleen in termen van betere zorg bieden en kostenbesparingen, maar ook als basis voor preventieve geneeskunde. Brede toepassing van e-health-oplossingen zal namelijk leiden tot een stuwmeer aan persoonlijke gezondheidsdata, die het – in combinatie met kunstmatige intelligentie – mogelijk maken veel eerder aankomende ziektes te herkennen. Daardoor kunnen behandelaars veel effectiever ingrijpen, zodat de patiënt een betere kans heeft op genezing.

Lees ook het bericht ‘Mentaal Beter lanceert Digitale Praktijk voor online psychische zorg’