Overslaan en naar de inhoud gaan

Blockchain: transparantie in de keten

Categorie:
Innovatie & Verduurzaming

Datum:
16 januari 2020

Kan de consument ervan op aan dat de chocoladerepen in de supermarkt echt fairtrade zijn? Hebben de scharrelkippen in het schap echt een beter leven gehad en hoe milieuvriendelijk is de duurzaam gekweekte zalm? Blockchaintechnologie geeft zowel de klant als alle schakels van de supply chain de zekerheid dat de beloften op de verpakking zijn waargemaakt. Hendrix Genetics, marktleider op het gebied van diergenetica, experimenteerde ermee en ziet grote voordelen, zegt Chief Innovation & Technology Officer Johan van Arendonk.

Wat was de exacte aanleiding om een pilot te starten op basis van blockchaintechnologie? “De technologie trok onze aandacht en dan kun je er natuurlijk heel veel over blijven lezen, maar je kunt ook gewoon aan de slag gaan. Blockchain biedt volgens ons kansen om twee problemen in de keten aan te pakken. Het eerste probleem is dat Hendrix Genetics investeert in innovaties die aan het eind van de keten leiden tot bijvoorbeeld een betere vleeskwaliteit. Alleen: wij zien in financiële zin niets terug van die investering. Er is wel een meerwaarde – beter of smaakvoller vlees – waar de consument voor wil betalen, maar die slaat neer bij de laatste schakels in de keten. Gevolg is dat wij ons vooral richten op innovaties die ten goede komen aan de eerste schakel na onszelf: de varkenshouders, kalkoenenfokkers enzovoorts. Daar hebben wij een directe relatie mee, daar verkopen wij dieren aan en die willen wél betalen voor dieren die beter zijn. De huidige situatie is dus een rem op innovaties die hun rendement verderop in de keten hebben. Het tweede probleem is dat je niet in staat bent om de totale ketenperformance te verbeteren door de manier waarop de keten nu georganiseerd is. Dat lukt alleen als alle schakels nauw samenwerken en iedere schakel kan beschikken over de gegevens van alle schakels in de keten. En juist met blockchain kun je al die informatie transparant ontsluiten.”

Kun je eenvoudig uitleggen wat een blockchain precies is?
“In ons geval is het een apart IT-platform waar je alle partijen in de keten op aansluit. Op dat platform staat een digitale variant van een ouderwets papieren grootboek. Elke partij heeft inzicht in dit grootboek, en alles wat je erin opschrijft kan na verificatie door een soort online notaris niet meer ongedaan gemaakt worden. Elke entry, ofwel elk blokje data, wordt een ‘block’. Dus: ‘Geleverd: 10.000 eieren aan partij A’, dan is dat een regel in het grootboek ofwel een block. Partij A broedt die uit, de broeduitkomst bedraagt 90% wat resulteert in 9.000 kuikens die worden geleverd aan partij B: een nieuw block. Partij B voert en verzorgt de dieren, registreert dat er 200 dieren zijn gestorven en levert 8.800 dieren aan partij C: opnieuw een block. En zo ontstaat een ‘chain’ van blocks die precies vastleggen wie wat waar doet. Die blockchain is door iedereen in de keten te volgen, zonder dat er twijfel kan bestaan over de juistheid daarvan.”

En hoe lost dit de door jou geschetste problemen op?
“Omdat informatie gedurende de hele keten gekoppeld blijft aan een specifieke groep dieren kan de uiteindelijke eindconsument in de supermarkt zien: deze kip komt bij die slachterij vandaan, is bij die pluimveehouder opgegroeid onder die en die omstandigheden, en is uiteindelijk afkomstig van Hendrix Genetics. Dat is allemaal totaal transparant en dan worden alle schakels in de keten gestimuleerd om het zo goed mogelijk te doen en om te innoveren. De ene veehouder zal de dieren misschien beter, gezonder en efficiënter laten groeien dan de andere. Uitwisseling van die informatie leidt tot verbetering. Bovendien slaat de meerwaarde in de vorm van hogere consumentenprijs neer bij alle partijen in de keten, omdat iedereen iets heeft toegevoegd. Deze technologie leidt dus tot een verbetering voor iedereen, maar creëert ook het platform voor een drastische verbetering van de keten. Op dit moment is de keten aanbodgestuurd. Ofwel: de veehouders besluiten wanneer ze hun dieren laten slachten, en de slachthuizen moeten vervolgens maar zien waar ze met het vlees naartoe kunnen. Blockchain maakt het mogelijk dat je een echte ketenregisseur krijgt: iemand die weet hoeveel vlees er de komende week nodig is, en welke veehouders voldoende dieren hebben van de gewenste leeftijd en kwaliteit om aan die vraag te voldoen. Je kunt dus echt naar een vraaggestuurde keten waarin vraag en aanbod op elkaar zijn afgestemd, iets dat nu niet gebeurt, maar de keten meer sustainable zou maken. Kortom, het inzetten van blockchaintechnologie biedt enorme kansen.”

“Blockchain maakt het mogelijk dat je een echte ketenregisseur krijgt”

Deze pilot betrof de productie van kalkoenvlees met het 1-ster-Beter-Leven-keurmerk, een initiatief van de Dierenbescherming. Waarom juist die keten?
“Omdat het typisch een keten is waarin aan elke schakel extra eisen worden gesteld. Als fokkerijbedrijf moeten wij bijvoorbeeld kuikens van een goedgekeurd ras leveren. De kalkoenhouder moet voldoen aan bepaalde eisen ten aanzien van de manier van houden en de minimale leeftijd waarop ze mogen worden afgeleverd. En ook de transporteur en het slachthuis moeten aan bepaalde eisen voldoen. Blockchain biedt de mogelijkheid om al die criteria vast te leggen en daarmee te borgen.”

Is de volledige transparantie in de waardecreatieketen niet ook bedreigend voor sommige partijen?
“Ja, dat kan zeker het geval zijn. Meedoen heeft een prijs – there’s no such thing as a free lunch. Als er ergens iets misgaat, dan kan dat altijd achteraf getraceerd worden. Het is overigens niet zo dat alle gegevens met iedereen gedeeld hoeven te worden. Het is aan de gebruikers – en in onze pilot aan het keurmerk – welke informatie je minimaal moet delen met iedereen. Het staat je vrij om met bepaalde schakels in de keten additionele informatie te delen die niet voor iedereen toegankelijk is. Tijdens de pilot bleek bijvoorbeeld dat onze directe afnemers hun eigen bedrijfsvoering konden optimaliseren als wij niet alleen de dieren, maar ook bepaalde data met betrekking tot die dieren erbij leverden. Dat soort informatie kun je prima in een blockchain opnemen.”

Waarom is dit bij een pilot gebleven en niet omgezet in een permanente situatie? “Zoals gezegd: dit type blockchain is een informatiesysteem. Dat moet je bouwen en onderhouden en dat kost geld. Die investeringen moeten door de totale keten worden opgebracht. Wij zijn met elkaar tot de conclusie gekomen dat deze specifieke keten te beperkt van omvang is om die investeringen te rechtvaardigen – kalkoenvlees is in Nederland een echt niche-product. Maar we blijven wel bezig. Samen met Kipster, Nijsen/Granico en Schuttelaar & Partners brengen we nu bijvoorbeeld de ei-keten in kaart met een food-blockchain. We beginnen klein, maar bouwen de blockchain langzamerhand verder op.”

Lees meer over ‘Tech for people’ in Capital Magazine